• 13 oktober 2015
  • Door: Marjan Minderhoud

Binnen allerlei artikelen en blogs wordt gesproken over de rol en positie van de sociaal psychiatrisch verpleegkundige (SPV) binnen de veranderende gezondheidszorg in Nederland. Recentelijk sprak mijn collega André Merks zich lovend uit over de positie van de SPV binnen Emergis. Helaas is hij op dit moment een van de weinigen die deze mening zo sterk uit. Is de SPV dan werkelijk zo overbodig? En waar verdient zij dan haar plaats?

In veel gezondheidszorginstellingen wordt de SPV wegbezuinigd ten faveure van de verpleegkundig specialist-ggz. De eerste lijn wordt sterker gemaakt en de zorginstellingen zien het nut niet meer in van een SPV die ambulant en klinisch de patiënt kan begeleiden. Dit is echter lang niet altijd zo geweest.

Start van de SPV

De basis van de SPV ontstaat rond 1920. De arts J.H. Pameijer startte toen met nazorg in de vorm van huisbezoeken. De nadruk lag op vroegtijdig ontslag en zo mogelijk terugkeer naar het eigen gezin. De wijze waarop Pameijer invulling gaf aan de nazorgdiensten werd vanaf de jaren ’30 (de periode van beperkte economische middelen) het voorbeeld voor andere steden.

Ondersteuning voor sociaal psychiaters

In die tijd dienden sociaal psychiaters in de ambulante psychiatrie zich om sociale omstandigheden van patiënten te bekommeren. Zij kregen ondersteuning van psychiatrisch verpleegkundigen die beperkte extra scholing hadden gekregen, gericht op het ambulante werk vanuit de sociaal psychiatrische gedachte. In de literatuur heeft deze verpleegkundige diverse benamingen: van B-nazorg zuster tot zuster-maatschappelijk-werkster en verpleegkundige voor sociaal psychiatrisch werk.

Duidelijkheid: patiënt in maatschappelijke context

In de periode tussen de jaren ‘30 en het oprichten van de NVSPV in 1978 (in 2006 opgegaan in het platform SPV van de V&VN) vinden diverse verschuivingen binnen de sociale psychiatrie plaats. Er heerst twijfel over de vraag of er wel een aparte discipline nodig is. Gelukkig is het signaal van verwarring opgepakt en is er een betere eigenheid van het beroep gekomen die aangeeft dat het gaat om de patiënt in zijn maatschappelijke context. Bij het zoeken naar een oplossing is de situatie waarin mensen verkeren en van waaruit problemen zich voordoen belangrijk. De sociaal psychiatrische verpleegkundige heeft zich een plaats verworven binnen de gezondheidszorg, maar werkt ook altijd op een vlak dat gemakkelijk doelwit is van veranderingen in de zorg en verschuivingen van de zorgvraag.

Opnieuw verandering voor de SPV

Dat de huidige gezondheidszorg verandert is een feit. Het beleid van de overheid is al een aantal jaren gericht op de verschuiving van specialistische naar meer generalistische zorg. Thema’s als ‘de kracht van de burger’, ‘stepped care’ en het meer recente ‘Nederland verandert, de zorg verandert mee’ hoor je overal. De zorg zou gericht moeten zijn op het langer thuis kunnen blijven, meer verantwoordelijkheid bij de huisarts, meer taken voor mantelzorgers en het benutten van het netwerk van de cliënt. Los van wat je hier inhoudelijk van vindt, zorgt dit wederom voor een verschuiving in de gezondheidszorg die met name de SPV treft.

De nieuwe rol van de SPV

De SPV beschikt over een groot aantal mogelijkheden om cliënten te ondersteunen in hun problematiek, zowel vanuit de sociale context als de sociaal psychiatrische visie. Het lijkt daarom logisch dat de SPV een rol gaat vervullen binnen de sociale wijkteams en gezondheidscentra. Maar welke rol is dan voor de SPV weggelegd?

Ondersteunen van het wijkteam

De overheid wil het aantal bedden in psychiatrische instellingen drastisch terugbrengen, maar het aantal mensen met een psychiatrisch probleem zal in de toekomst blijven toenemen. Nederland telt ongeveer 160.000 volwassen ggz-cliënten met ernstige psychische aandoeningen (EPA). Het is niet moeilijk voor te stellen dat deze groep zorg nodig zal blijven hebben. Als een opname niet meer vanzelfsprekend is, wordt zorg in de sociale context des te belangrijker. Daarnaast is de SPV bij uitstek geschikt om de collega’s in het wijkteam te ondersteunen en te coachen in de omgang met deze cliënten.

Marginalisering tegengaan

Dankzij de SPV kan er meer zorg verleend worden en hoeft er minder snel ingegrepen te worden door bijvoorbeeld politie. De SPV is immers in staat om door haar expertise in te schatten hoe mensen reageren op veel stress in het leven: is het psychiatrisch of ‘slechts’ een ongezonde dosis te hoge stress? Hierdoor kan ook marginalisering worden tegengegaan, wederom een kerntaak van de SPV.

SPV als POH-ggz

Daarnaast zien we veel SPV-en terechtkomen in de rol van POH-ggz bij de huisarts. Je kunt hierover discussiëren of dit terecht is. De POH-functie is destijds opgezet als een verpleegkundige functie met de bedoeling om een eerste triage te doen of de problematiek binnen de eigen omgeving en met de eigen kracht van de cliënt opgelost kan worden, of dat er doorverwezen moet gaan worden. Vanuit het ‘eigen kracht’ principe zou de SPV zeker de aangewezen persoon kunnen zijn voor deze positie. Aan de andere kant lijkt de SPV overgekwalificeerd voor deze taak en zou zij beter op haar plek zijn op het snijvlak van de POH/huisarts en de specialistische zorg.

Hbo-opgeleide professional

De Landelijke Vereniging voor Huisartsen (LHV) pleit in haar beroepsprofiel voor een hbo-opgeleide professional met duidelijke toegangskaders. Andere geluiden zijn dat er sprake zou moeten zijn van een POH-ggz A en B, waarbij de een meer competenties en bevoegdheden bezit dan de ander. Voorlopig is de POH-ggz nog steeds een functie en geen beroep, ook hier zal een professionalisering moeten gaan plaatsvinden en lijkt een rol weggelegd voor de SPV.

SPV laat zich niet van de kaart vegen

De SPV vindt al jaren haar werk binnen verschillende vlakken van de geestelijke gezondheidszorg. Ook bij verschuivingen en veranderingen heeft de SPV bewezen een vakbekwame en professionele toevoeging te zijn aan de sociale psychiatrie. De SPV laat zich niet zomaar van de ggz-kaart vegen door verschuivingen van de zorg. De recente veranderingen maken wel dat de SPV zich actief zal moeten blijven bewegen op de diverse werkvlakken. Een competentie die deze professional niet vreemd is. Immers, als je in staat bent om de mens in zijn context te zien, zie je ook waar het werkveld jou nodig heeft.

Marjan Minderhoud is lid van het kernteam van de opleiding SPV bij Avans+ in Breda.

Plaats ook een reactie

CAPTCHA Deze vraag dient om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam-inzendingen te voorkomen.